نیروی کار فراوان و جذب سرمایه خارجی که دو عامل اصلی رشد این کشور در سه دهه اخیر بوده است در حال ضعیف‌شدن هستند، البته این یک وضعیت طبیعی در روند توسعه اقتصادی چین است.

 سوال اصلی این‌جا است: چین از چه منابع دیگری می‌تواند برای استمرار نرخ رشد اقتصادی‌اش بهره جوید؟ و نقش دولت و سیاست‌های آن در این میان چگونه است؟ بر طبق گزارش مکنزی، چین باید 2 تا 3 درصد رشد اقتصادی‌اش را (از 6 درصد نرخ پیش‌بینی‌شده) با نوآوری و کارآفرینی نوآورانه ایجاد کند. اگر این اتفاق بیفتد تا سال 2025 پیش‌بینی می‌شود 3 تا 5 تریلیون دلار سالانه به درآمد ناخالص ملی‌اش اضافه کند و در این حالت است که این کشور از نقش یک واردکننده نوآوری می‌تواند به یک رهبر جهانی در زمینه نوآوری بدل شود.

یکی از عوامل توسعه‌دهنده اقتصاد چین که می‌تواند در سال‌های آتی نیز روند رو به رشد خود را حفظ کند، نوآوری برپایه مشتری‌محوری است. سیاست‌ حمایت‌گرانه دولت چین یکی از اولویت‌های اصلی را به استمرار این نوع نوآوری و رشد آن اختصاص داده است. عزم دولت چین در حمایت از کسب‌وکارهای نو و متمرکز بر کارآفرینی نوآورانه در کنار بازار گسترده سبب شده غول‌های فناوری و تجاری هم‌چون علی‌بابا(Alibaba)، تنسنت(Tencent) و بایدو(Baidu) به وجود آیند که علاوه بر بهره‌گیری از ظرفیت‌های بومی این کشور جلوی ورود شرکت‌های مشابه خارجی هم‌چون گوگل و آمازون را هم گرفته‌اند.

دولت چین از سال 2015 برنامه توسعه تحت عنوان «به‌علاوه‌ اینترنت» یا Internet plus را شروع کرده که طی آن با توسعه زیرساخت‌های ارتباطی اینترنتی به تسهیل خدمات رسانی می‌پردازد. به‌عنوان نمونه می‌توان به «بررسی سلامت یک فرد روستایی از راه دور» و بدون مراجعه به مراکز شهری اشاره کرد.

این کار هم‌چنین با تشویق ارائه خدمات اختصاصی به مشتریان همراه است به‌عنوان مثال یکی از کمپانی‌های چینی با بهره‌گیری از نوآوری برپایه مشتری‌مداری و همچنین نوآوری برپایه کارآمدی قادر است لباس‌هایی را که به سلیقه خود کاربران طراحی شده‌اند حداکثر تا 72 ساعت به دست آنان برساند. نکته دیگری که نباید از چشم پنهان نگاه داشت قصد دولت چین از توسعه شرکت‌های اینترنتی‌ کشورش برای در اختیار گرفتن بازارهای کشورهای در حال توسعه است.

معمولا اگر کشوری در این حوزه احساس غفلت کند خواه ناخواه با ورود شرکت‌های بین‌المللی در بازارش مواجه می‌شود. از نمونه متاخر این نوع ورود، ورود شرکت آمریکایی آمازون به بازار امارات و عربستان سعودی (با سرمایه‌گذاری روی شرکت سوق) است.

اکوسیستم اقتصادی گسترده چین به دلیل حمایت‌های همه‌جانبه دولت از بخش خصوصی و کسب‌وکارهای نو فضایی بی‌رقیب برای نوآوری مبتنی بر کارآمدی فراهم کرده است. این کشور بزرگ‌ترین و متمرکزترین پایگاه تامین، نیروی کار و زیرساخت‌های بی‌نظیر آمایش و تدارکات در سطح جهانی را دارد. این مزایا سبب شده علاوه بر حوزه‌های فناوری اطلاعات، چین در صنایع تولیدی دانش‌محور مانند ابزارهای الکتریکی و تجهیزات ساختمانی نیز پیشرو باشد.

 البته این پایان ماجرا نیست، زیرا با توجه به ورود به دوره‌ جدید صنعتی که از آن به Industry 4.0 یا انقلاب صنعتی چهارم یاد می‌شود شرکت‌های چینی با فشار فزاینده‌ای برای بهبود کیفیت، استفاده بهینه از دارایی‌ها و روش‌های نوین در تطبیق تولید و مصرف رو‌به‌رویند. این دوره، دوره صنعت دیجیتالی است و کارخانه‌ها به تنهایی و منفرد نمی‌توانند کار را به پیش ببرند. اکوسیستم تولید چین در صورتی پایدار می‌ماند که دولت چین چتر حمایتی خود را بیش از پیش بگستراند و بازیگران آن نیز از طریق شبکه‌های گسترده دیجیتالی با یکدیگر در ارتباط باشند. در همین راستا به‌عنوان مثال، بعضی از شرکت‌ها بستر‌های مشترکی را ایجاد کرده‌اند تا از مزایای تحقیق و توسعه و نیز عملیات و تدارکات مشترک بهره جویند.

چین در زمینه نوآوری برپایه مهندسی، در بعضی صنایع به خصوص هنگامی که رقابت با شرکت‌های خارجی سنگین است پیشرفت چشمگیری داشته، از جمله این پیشرفت‌ها می‌توان به پیشرفت خارق‌العاده در صنایع ریلی و تولید قطارهای سریع‌السیر اشاره داشت. همچنین توسعه قابل‌توجهی که این کشور در صنایع بادی و مخابراتی داشته، از نمونه‌های دیگر قابل ذکر هستند.

مقررات‌‌زدایی (دست‌وپاگیر) و به کارگیری نیروهای نخبه از جمله عواملی هستند که دولت چین برای پیشرفت این نوآوری باید مدنظر قرار دهد.  در زمینه نوآوری‌های مبتنی بر علم نیز، دولت چین برنامه‌های زیادی دارد. فارغ از اینکه این نوآوری مدت زمان زیادی را می‌طلبد تا به نتیجه برسد، این دولت با نگاهی بلندمدت درصدد فراهم کردن شرایط بازگشت نخبگان به کشور از طرق گوناگونی همچون حمایت‌های ویژه از کسب‌وکارهای ارزش‌آفرین است.